Fizioterapija u dečijoj habilitaciji i rehabilitaciji
„Dete sa smetnjama u razvoju je ono koje ima teškoće u razvoju i nije u mogućnosti da postigne ili održi zadovoljavajući nivo zdravlja i razvoja, ili čije zdravlje i razvoj mogu znatno da se pogoršaju bez dodatne podrške ili posebnih usluga u oblasti zdravstvene zaštite, rehabilitacije, obrazovanja, socijalne zaštite ili drugih oblika podrške“ (Međunarodna klasifikacija razvojnih poremećaja – International Clasification of Impairments, koju je objavila Svetska zdravstvena organizacija – World Health Organization)
Deca sa smetnjama u razvoju često imaju oštećenja više organskih sistema i/ili znatno smanjenje kapaciteta pojedinih funkcija, zbog čega im je otežano izvođenje određenih aktivnosti. Ipak, dete sa smetnjama u razvoju ima potrebe kao i svako drugo dete.
Aktivnosti fizioterapeuta u dečijoj habilitaciji i rehabilitaciji podrazumevaju :
– obuka rukovanja bebom (baby handling) – podrazumeva pravilno postupanje sa detetom:
- manipulisanje prilikom podizanja/spuštanja, nošenja i držanja deteta
- manipulisanje prilikom nege deteta – hranjenje, presvlačenje, kupanje i spavanje.
- manipulisanje u slobodno vreme – tokom igre i šetnje sa detetom
- baby handling se primenjuje kako kod zdrave dece tako i kod dece sa neurorazvojnim poremećajem, kao pomoćna terapijska metoda
- baby handling omogućava prevenciju nepravilnih obrazaca kretanja, kao što su izvijanje unazad u luku, spastičnost, neadekvatna kontrola glave i trupa, ukrštanje donjih ekstremiteta, zabacivanje glave unazad itd.
– tretman urođenog krivog vrata
Tortikolis (lat.torkuere-iskriviti i collum-vrat) ili krivi vrat je pojava koja se karakteriše nepravilnim položajem glave koja je u različitom stepenu nagnuta na jednu stranu, sa licem okrenutim na suprotnu stranu. Tortikolis je poremećaj koji se javlja u svim uzrastima, od novorođenačkog do odraslog doba, ali se u praksi najviše javlja u novorođenačkom uzrastu, kao posledica porođajne traume ili malpozicije (neadekvatan položaj u materici). Nagnutost glave može biti praćena ograničenjem pokretljivosti u vratu. Tretman se bazira na redovnom sprovođenju vežbi, eventualno fizikalnih agenasa uz pravilno pozicioniranje.
– tretman porođajnog oštećenja brahijalnog pleksusa
Brahijalni pleksus nastaje spajanjem prednjih ogranaka poslednja četiri vratna i prvog grudnog kičmenog živca i daje ogranke perifernih nerava koji inervišu ruku. Najčešći faktori rizika za nastanak oštećenja brahijalnog pleksusa su: produženi porođaj, velika telesna masa na rođenju, prelom ključne kosti, karlična prezentacija ploda i drugo. Klinička slika varira u zavisnosti od težine oštećenja. Može se manifestovati u formi slabe pokretljivosti do potpune mlitave oduzetosti zahvaćene ruke. Tetivni refleksi su sniženi ili izostaju uz odgovarajući ispad senzibiliteta. Roditelji uglavnom primete da dete ”slabije pokreće jednu ruku”. Tretman podrazumeva pravilno pozicioniranje, primenu elektroterapije, sprovođenje vežbi (kineziterapije) i radnu terapiju.
– lečenje povreda i oboljenja koštano- zglobnog sistema u dečijem dobu
Skoro sve dnevne aktivnosti dece predstavljaju rizik za nastanak povreda. Deca se povređuju u igri, kod kuće, u saobraćaju i u sportu. Kako je poslednjih decenija povećano učešće dece u sportu, povećan je i broj povreda. U svim starosnim grupama koleno izloženo je najvećem broju sportskih povreda.
– tretman deteta sa dijagnozom dečije cerebralne paralize
Dečja cerebralna paraliza podrazumeva skup simptoma koji su posledica oštećenja mozga u ranoj fazi razvoja. Simptomi variraju u zavisnosti od težine i lokalizacije oštećenja na mozgu i mogu se javiti u vidu usporenog motoričkog razvoja, promene mišićnog tonusa, oduzetosti ekstremiteta, mentalne retardacije, epilepsije, govorno jezičkih smetnji i drugo. Tretman zahteva timski rad.
– praćenje motornog razvoja deteta i neurorazvojnih poremecaja (distoničan razvoj, simptomatski rizičan razvoj, usporen motorički razvoj i drugo).
Preventivno – korektivne vežbe
Savremeni način života koji sve više karakteriše nedostatak ljudskog kretanja, puno stresa i prenatrpanost poslom uzrok je mnogim problemima u očuvanju zdravlja. Posledica su problemi zdravstvene prirode koji počinju prije nego ih objektivno očekujemo – bolovi u leđima, nakupljanje viška kilograma, atrofija mišića i sl. Slabost i/ili skraćenje pojedinih antigravitacionih mišića povezane su sa pojavom posturalnih deformiteta. Danas gotovo svaka deseta osoba ima probleme s bolovima u leđima. Bolovi znatno oštećuju kvalitetu života, a pacijenti pate od raznih poremećaja kao što su poremećaji sna, zamor, invalidnost, psihički poremećaji i dr. Čak i male morfološke promjene u kičmi mogu utjecati na probleme s cirkulacijom, disanjem i glavoboljom.
Tokom pojedinih faza rasta, fiziološka sagitalna ravnina može se pod uticajem endogenih i egzogenih faktora povećati ili smanjiti. Rani početak sportske aktivnosti, naročito u adolescentnom piku rasta, izlaže kičmu brojnim mehaničkim stresovima koji mogu uzrokovati razne strukturalne promene i poremećaje.
U našoj ambulanti veliku pažnju posvećujemo dijagnostici i tretmanu loših držanja, urođenih i stečenih deformiteta kičmenog stuba i lokomotornog aparata (loše držanje tela, skolioza, kifoza, lordoza, spina bifida, deformiteti stopala, kolena, kukova, grudnog koša). U cilju prevencije posturalnih poremećaja potrebno je stimulisati stvaranje navika za redovnim vežbanjem.
Skolioza predstavlja bočnu krivinu kičmenog stuba u frontalnoj ravni. Skolioze se najčešće javljaju u adolescentnom uzrastu i znatno veći procenat ovog deformiteta nalazi se kod devojčica u odnosu na dečake. Razlikujemo funkcionalne i strukturalne skolioze. U prvom slučaju je moguća korekcija krivine, jer su promenom zahvaćene mekotkivne strukture. Kod strukturalnih skolioza promene se nalaze na koštanozglobnim strukturama kičmenog stuba, moguća je delimična korekcija i/ili prevencija progresije krivine. Tretman podrazumeva primenu vežbi (kineziterapija), po potrebi aplikacije korektivne ortoze, odnosno midera. U uznapredovalim slučajevima neophodan je hirurški tretman.
Kifoza je krivina kičmenog stuba u sagitalnoj ravni. Fiziološka kifoza je od 20-35 stepeni. Kod razvojnih posturalnih kifoza moguća je potpuna korekcija jer ne postoje promene na pršljenskim telima, prisutna je slabost mišića. Razvojna strukturna kifoza karakteriše se nesrazmernim rastom pršljenskog tela gde prednji deo raste sporije u odnosu na zadnji, te je zbog toga izmenjen oblik pršljena koji je klinast. Tretman podrazumeva primenu vežbi, ortotskih pomagala iu težim slučajevima hirurški tretman.
Ravna stopala podrazumevaju gubitak fizioloških svodova stopala i smatra se normalnom pojavom do 2. godine života, po nekim autorima i do 3. Često se javlja u kombinaciji sa valgus komponentom (oslonac na unutrašnjoj ivici stopala). Terapija podrazumeva sprovođenje vežbi i/ ili nošenje ortopedske obuće, eventualno uložaka.
Schroth vežbe za kičmu
Schroth metod je osmislila Katarina Schroth dvadesetih godina prošlog veka kao odgovor u lečenju sopstvene skolioze. 1960.godine, u Nemačkoj, u mestu Bad Sobernheim, otvara se i klinika koja se bavi lečenjem skolioze isključivo Schroth metodom ( „Asklepios Katharina-Schroth“). Svetski standardi svrstavaju ovaj metod u najveća dostignuća konzervativnog tretmana skolioza i kifoza u poslednjih pedeset godina i trenutno najefikasniji metod za tretman deformiteta kičmenog stuba
Schroth metod se zasniva na činjenici da je neophodno deformitete posmatrati u 3D projekciji i tako ih tretirati. U tretiranju skolioza Schroth metodom vežbe se osmišljavaju za svakog pacijenta individualno i cilj nije da se vežba što više ponavlja već da pacijent nauči da izvede korekciju i da u tom, korigovanom položaju što duže ostane. Program je strogo individualan za svakog pacijenta i suština je da pacijent sa fizioterapeutom prođe obuku za izvođenje vežbi, a zatim da ih samostalno sprovodi u kućnim uslovima uz povremene kontrole.
SEAS vežbe za kičmu
Metoda SEAS rezultat je istraživačkih napora ISICO Instituta (Istituto Scientifico Italiano Colonna Vertabrale), najveće italijanske mreže za liječenje deformiteta kičme. Radi se o akronimu za Naučni pristup vježbama za skoliozu, naziv koji se odnosi na stalne promjene pristupa, zasnovane na rezultatima objavljenim u literaturi.
SEAS je specifičan oblik auto-korekcije (aktivna samo-korekcija) koju individualno uči svaki pacijent. Pomenuto se zatim dopunjuje vježbama stabilizacije koje se fokusiraju na neuromuskularnu kontrolu, propriocepciju i ravnotežu.
Program je prilagođen svim situacijama konzervativnog liječenja skolioza, krivina niskog i srednjeg stepena tokom rasta, kako bi se smanjio rizik potrebe za miderom.
Aktivna samokorekcija je ona koju pacijent vrši angažovanjem muskulature lokalizovane uz kičmeni stub, bez pokreta ruku ili nogu, odnosno bez angažmana nekog drugog spoljašnjeg faktora. Aktivna samokorekcija je aktivnost odabrana na osnovu patologije pacijenta i morfoloških karakteristika, sa ciljem da se uspostavi položaj koji je što približnji fiziološkom. Korekcija se izvodi aktivno i autonomno. Pokreti samokorekcije se izvode u sve tri ravni, zajedno sa vertikalno usmjerenim pokretom. Poboljšanje stabilnosti kičme u aktivnoj samokorekciji je glavni cilj SEAS-a.
Vežbama po ovom programu utičemo na poboljšanje sposobnosti kičme da održi pravilnu posturu, odnosno obezbjeđivanje stabilnosti kičme kako bi se izborila sa kolapsom.
U okviru SEAS koncepta vežbi, zadatak je usmjeren na identifikaciji lokalizacije najizraženije deformacije i predlaganje najadekvatnijeg modela za rešavanje, odnosno smanjenje, tog odstupanja. Kod deformiteta kičmenog stuba po tipu skolioze imamo odstupanje u tri dimenzije: frontalnoj ravni odgovara lateralna devijacija, transverzalnoj ravni odgovara rotacija skoliozom zahvaćenih pršljenova, dok sagitalnoj ravni odgovara izmena fizioloških vrednosti sagitalnih krivina kičme. Nadovezujući se na pomenutu činjenicu, korektivni pokreti kod ovog deformiteta podrazumijevaju: frontalno – lateralnu devijaciju, horizontalno – rotaciju, sagitalno – kifotizacija.
Podrazumijevani koncept SEAS programa vežbi za korekciju skolioza moguće je primeniti ukoliko postoje određena klinička i radiološka odstupanja.
Potrebno je analizirati dva aspekta: kliničku sliku, odnosno Rtg prikaz. Naprije je potrebno identifikovati najbolju teorijsku korekciju zasnovanu na kliničkom disbalansu i Rtg snimku.
Izbor samokorekcije može biti: frontalna, horizontalna i/ili sagitalna. Da bismo donijeli odluku o teorijskoj korekciji, moramo uzeti u obzir odstupanja u svim ravnima. Ukoliko postoje stepeni deformacije koji su ispod preporučenih za korekciju, korekcija te minimalne deformacije se ne radi. Međutim, nekada frontalni disbalans može da bude u redu, ali je Cobb- ov ugao 12° ili više. Ovdje govorimo o kompenzaciji, a na osnovu SEAS koncepta potrebno je raditi korekciju u frontalnoj ravni.
SEAS se može izvoditi ambulantno, dva do tri puta nedjeljno, po 45 minuta, ili kao kućni program u trajanju od 20 minuta dnevno.
- Samo-korekcija
Samo-korekcija se može definisati kao potraga za najboljom mogućom korekcijom koju pacijent može postići u tri prostorne ravni. Trodimenzionalna samo-korekcija smatra se jednim od najvažnijih elemenata za sprovođenje konzervativnog tretmana.
Konsenzus SOSORT-a (Međunarodnog društva za ortopedsko-rehabilitacijsko liječenje skolioza) 2005. godine pripisuje „3D samo-korekciji“ na prvom mjestu u rangu važnih elemenata koji će biti uključeni u vježbe. Čak i ako modalitet njegovog dobijanja nije isti, svi široko korišćeni međunarodni pristupi zasnovani na vježbama (poput Schroth, Dobomed, Side Shift, FITS) sistematski uključuju samo-korekciju.
Svrha SEAS vježbi je postići automatski odgovor na dobijanje ispravnijeg položaja kako bi se podstaklo održavanje trodimenzionalno korigovanog držanja tokom aktivnosti svakodnevnog života. Prema SEAS pristupu, postizanje „indirektne“ samo-korekcije korišćenjem spoljnih pomagala onemogućava postizanje svrhe na kojoj se zasniva ovaj koncept. Iz tog razloga, aktivna samo-korekcija, prema SEAS pristupu, mora se izvesti na „direktan“ način, tj. bez spoljne pomoći.
- Stabilizacija
Konzervativni tretman skolioze ima za cilj smanjenje progresivne deformacije kičmenog stuba, što je između ostalog uzrokovano i konstantnim asimetrilnim pritiskom na kičmu. Najveći problem u liječenju pacijenta sa idiopatskom skoliozom je nemogućnost direktnog rada na uzroku problema, jer on i dalje ostaje često nepoznat.
Svaka vrsta liječenja zasnovanog na hirurškom, ortopedskom ili kineziterapijskom liječenju može djelovati isključivo na efekte deformiteta i na taj ih način svesti na minimum. Svaki stručnjak koji tretira skoliozu – hirurg sa hirurškim metodama, ljekar i ortopedski tehničar sa ortozom, fizioterapeut sa samo-korekcijom – nastoji da smanji taj efekat, efekat nestabilnosti, težeći za maksimalnom mogućom korekcijom, promovišući simetričan rast, čime se sprečava ili usporava krivljenje do sticanja koštane zrelosti.
Među pomenutim, oni koji primjenjuju vežbe nastoje da rade na stabilizaciji kako bi time sprečili napredovanje deformacije. Samo- korekcija se uglavnom oslanja na neuromuskularnoj funkciji, zasnovanoj na mišićnom delovanju prvenstveno multifidusa i poprečnih stomalnih mišića, kao osnovnih za stabilnost, odnosno dijafragme i mišića karličnog dna koje ne možemo zanemariti, koja zavisi od sposobnosti centralnog nervnog sistema da koordiniše različitim mišićnim funkcijama. U SEAS pristupu, poboljšanje stabilnosti kičme u aktivnoj samo-korekciji predstavlja glavni cilj.
ZAKAŽITE PREGLED
Vaš željeni datum je okvirnog karaktera, o slobodnom terminu obavestiće vas tim Ambulante Laser.
Zakažite pregled
Vaše zdravlje je u pravim rukama